Brzuch to miejsce, którego wiele osób w ogóle nie kojarzy z masażem — albo kojarzy wyłącznie z „masażem na zaparcia”. Oba skojarzenia mają sens. Delikatna praca na brzuchu bywa bardzo odprężająca, a przy zaparciach ma pewne poparcie w badaniach. Jednocześnie to okolica, w której przeciwwskazań jest więcej niż na plecach, i warto je znać, zanim zaczniesz.

Czym jest masaż brzucha

Pod tą nazwą kryje się kilka różnych rzeczy:

  • Element masażu relaksacyjnego. Spokojne, płaskie ruchy dłonią po brzuchu, bez głębokiego ucisku. Służy odprężeniu i dla wielu osób jest przyjemny, choć dla części — zbyt intymny.
  • Masaż brzucha przy zaparciach. Rytmiczne ruchy prowadzone wzdłuż przebiegu jelita grubego, wykonywane przez terapeutę albo samodzielnie. Jego celem jest wsparcie perystaltyki, czyli ruchów jelit.
  • Techniki „wisceralne”, które według ich zwolenników mają poruszać narządy wewnętrzne. Tu zalecamy ostrożność: wiele twierdzeń na ich temat nie ma solidnego potwierdzenia w badaniach.

Co mówią badania o zaparciach

Najczęściej przywoływane jest randomizowane badanie Lämås i wsp., 2009, International Journal of Nursing Studies. Wzięło w nim udział 60 osób z zaparciami. Połowa otrzymywała masaż brzucha dodatkowo do przepisanych wcześniej środków przeczyszczających, druga połowa — same środki. Po 8 tygodniach w grupie z masażem:

  • zmniejszyło się nasilenie objawów ze strony przewodu pokarmowego, zwłaszcza zaparć i bólu brzucha;
  • zwiększyła się liczba wypróżnień w porównaniu z grupą kontrolną;
  • nie zmniejszyła się ilość przyjmowanych środków przeczyszczających.

Autorzy wyciągnęli z tego rozsądny wniosek: masaż brzucha może być uzupełnieniem leczenia, a nie jego zamiennikiem.

Przegląd Sinclair, 2011, Journal of Bodywork and Movement Therapies zebrał badania z lat 1999–2010. Autorka przypomina, że wcześniejszy przegląd z 1999 roku nie znalazł solidnych dowodów na skuteczność masażu brzucha. Nowsze badania sugerowały, że może on pobudzać perystaltykę, skracać czas pasażu jelitowego, zwiększać częstotliwość wypróżnień i zmniejszać dyskomfort. Trzeba jednak dodać, że to wciąż w większości niewielkie badania, a część dowodów pochodzi ze szczególnych sytuacji, na przykład od pacjentów po operacjach, albo z pojedynczych opisów przypadków.

Uczciwe podsumowanie: masaż brzucha jest tani, bezpieczny przy braku przeciwwskazań i może przynieść ulgę. Nie zastępuje jednak podstaw — błonnika, płynów, ruchu i, gdy trzeba, leczenia zaleconego przez lekarza.

W którą stronę masować brzuch

Zawsze zgodnie z przebiegiem jelita grubego. Jelito grube wstępuje po prawej stronie brzucha, biegnie poziomo pod żebrami na lewą stronę i schodzi w dół po lewej. Dlatego ruch prowadzi się:

  1. od prawego dołu brzucha, okolicy prawego talerza biodrowego,
  2. w górę po prawej stronie, aż pod żebra,
  3. poziomo w lewo, nad pępkiem,
  4. w dół po lewej stronie, w kierunku lewej pachwiny.

Często mówi się o tym „zgodnie z ruchem wskazówek zegara”. Uwaga na pułapkę: to opis z perspektywy osoby, która patrzy na Ciebie, albo z odbicia w lustrze. Gdy sam patrzysz z góry na swój brzuch, ten sam ruch wygląda odwrotnie. Dlatego lepiej zapamiętać zasadę „w górę po prawej, w dół po lewej”.

Automasaż brzucha krok po kroku

  1. Wybierz porę. Nie bezpośrednio po posiłku — odczekaj co najmniej godzinę. Dobrze sprawdza się rano albo wieczorem w łóżku.
  2. Połóż się na plecach z ugiętymi kolanami. Mięśnie brzucha się wtedy rozluźniają.
  3. Rozgrzej dłonie. Możesz użyć odrobiny olejku albo balsamu, żeby skóra się nie ciągnęła.
  4. Zacznij od kół wokół pępka — płaską dłonią, lekko, przez minutę lub dwie, w tym samym kierunku, który opisaliśmy wyżej.
  5. Prowadź ruch po ramie brzucha: w górę po prawej, w poprzek, w dół po lewej. Nacisk taki, żeby czuć ruch pod skórą, ale bez bólu.
  6. Oddychaj spokojnie, najlepiej przeponą: przy wdechu brzuch unosi się pod dłońmi.
  7. Całość: 5–10 minut. Przy zaparciach liczy się regularność, czyli codziennie przez kilka tygodni, a nie jedna intensywna sesja.

Jeśli w trakcie pojawia się ostry ból, skurcz albo nudności, przerwij. Masaż brzucha ma być nieprzyjemny najwyżej na tyle, na ile nieprzyjemna bywa pełność jelit, a nie bolesny.

Kiedy nie masować brzucha

Brzuch nie ma kostnej osłony, a pod dłonią leżą narządy, nie tylko mięśnie. Dlatego lista przeciwwskazań jest tu dłuższa. Nie masuj brzucha i nie pozwól go masować, jeśli:

  • jesteś w ciąży — brzucha w ciąży się nie masuje, a o bezpiecznym masażu w tym czasie piszemy w tekście masaż w ciąży;
  • niedawno przeszłaś lub przeszedłeś operację w obrębie brzucha, w tym cesarskie cięcie albo laparoskopię — decyzję o powrocie do masażu podejmuje lekarz;
  • masz przepuklinę — brzuszną, pępkową lub pachwinową;
  • odczuwasz ból brzucha o niewyjaśnionej przyczynie, zwłaszcza nagły lub narastający;
  • masz zaostrzenie choroby zapalnej jelit, czyli choroby Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego;
  • występuje gorączka, wymioty albo brak gazów i stolca z wzdęciem — to może być niedrożność;
  • wyczuwasz w brzuchu pulsujący guz albo masz rozpoznanego tętniaka aorty brzusznej;
  • jesteś w trakcie leczenia onkologicznego — wtedy tylko po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Ogólną listę znajdziesz w tekście przeciwwskazania do masażu.

Co poza masażem

Automasaż działa najlepiej razem z prostymi nawykami, które mają mocniejsze uzasadnienie niż sam masaż:

  • Błonnik zwiększaj stopniowo — warzywa, owoce, pełne ziarno, siemię lniane. Gwałtowna zmiana diety często kończy się wzdęciami.
  • Pij wodę regularnie, zwłaszcza gdy jesz więcej błonnika.
  • Ruszaj się codziennie — nawet półgodzinny spacer pobudza pracę jelit.
  • Nie odkładaj potrzeby wypróżnienia na później.
  • Podłóż stopy na niski stołek w toalecie — pozycja zbliżona do kucznej ułatwia wypróżnienie.

Kiedy zaparcia to sprawa dla lekarza

Masaż jest w porządku przy zwykłych, okresowych zaparciach. Do lekarza idź, zamiast masować, gdy:

  • widzisz krew w stolcu albo stolec jest czarny, smolisty;
  • rytm wypróżnień zmienił się bez wyraźnego powodu i utrzymuje się tak od kilku tygodni, zwłaszcza po 50. roku życia;
  • chudniesz bez starania albo jesteś stale zmęczony i blady;
  • zaparcia przeplatają się z biegunkami;
  • w rodzinie występował rak jelita grubego;
  • zaparcia pojawiły się po rozpoczęciu nowego leku.

Masaż brzucha u nas

W Viktoriia Body & Soul przy Jagiellońskiej 9 w Szczecinie nie wykonujemy masażu brzucha jako osobnego zabiegu ani masażu leczniczego przy zaparciach. Masaż całego ciała standardowo nie obejmuje głębokiej pracy na brzuchu. Jeśli chcesz, żeby brzuch był w nim uwzględniony, zapytaj o to przed sesją — Viktoria powie, czy w Twoim przypadku delikatna, relaksacyjna praca na brzuchu ma sens. Co zwykle wchodzi w zakres takiego masażu, opisujemy w tekście co obejmuje masaż całego ciała, a pełną ofertę znajdziesz na stronie usługi i cennik.

Przy okazji: przed każdym masażem, nie tylko brzucha, lepiej nie jeść obfitego posiłku. Więcej praktycznych wskazówek w tekście jak przygotować się do pierwszego masażu.

Wskazówka: jeśli chcesz sprawdzić, czy automasaż pomaga Ci przy zaparciach, przez dwa tygodnie zapisuj w telefonie dni z wypróżnieniem i samopoczucie brzucha. Taki prosty dziennik powie Ci więcej niż ogólne zapewnienia — i przyda się, jeśli wybierzesz się z problemem do lekarza.