Zakwasy, czyli opóźniona bolesność mięśni (w skrócie DOMS), pojawiają się zwykle 12–24 godziny po nowym lub mocniejszym niż zwykle wysiłku. Najmocniej bolą po 1–3 dniach, a po około tygodniu znikają same. Nie da się ich „wypłukać”, ale można złagodzić. Niżej opisujemy, skąd się biorą, co pomaga według badań i kiedy ból po treningu nie jest zwykłymi zakwasami.

Skąd się biorą zakwasy

Nazwa jest myląca. Kwas mlekowy znika z mięśni w ciągu około godziny po wysiłku, więc nie może odpowiadać za ból dwa dni później. Zakwasy wynikają z drobnych uszkodzeń włókien mięśniowych i reakcji zapalnej, która je naprawia. Najczęściej wywołują je:

  • nowe ćwiczenie albo powrót do treningu po przerwie,
  • ruchy hamujące, w których mięsień pracuje, wydłużając się: schodzenie z gór, bieg w dół, opuszczanie ciężaru, przysiady,
  • nagłe zwiększenie ciężaru, dystansu albo liczby powtórzeń.

Dobra wiadomość: po jednym takim treningu mięśnie się adaptują i ten sam wysiłek za tydzień wywoła zakwasy dużo słabsze albo żadne.

Co pomaga na zakwasy

  • Lekki ruch. Spacer, rower, pływanie w spokojnym tempie. Ból zwykle słabnie po kilku minutach ruchu, bo mięśnie się rozgrzewają.
  • Masaż. Przegląd metod regeneracji (Dupuy i wsp., 2018, Frontiers in Physiology) wskazał masaż jako jedną z najskuteczniejszych metod zmniejszania zakwasów i odczuwanego zmęczenia po wysiłku. Masaż nie usuwa uszkodzeń, ale zmniejsza ból i ułatwia ruch.
  • Ciepło. Ciepły prysznic, kąpiel albo sauna rozluźniają i na chwilę zmniejszają ból. Więcej o saunie w tekście sauna w Szczecinie.
  • Sen i jedzenie. Mięśnie naprawiają się w czasie snu. Białko w posiłkach i odpowiednia ilość płynów wspierają regenerację.
  • Rolowanie daje podobny, krótkotrwały efekt jak masaż, porównanie jest w tekście masaż powięziowy i rolowanie.

Co nie działa albo działa słabo

  • Rozciąganie przed i po treningu prawie nie zmniejsza zakwasów. Tak wynika z przeglądu Cochrane (Herbert i wsp., 2011). Rozciągaj się, jeśli lubisz, ale nie licz, że to zapobiegnie bólowi.
  • Całkowity bezruch. Leżenie na kanapie sprawia, że mięśnie sztywnieją, a pierwsze kroki bolą bardziej.
  • Mocny trening tej samej partii. Przy silnych zakwasach daj tym mięśniom 2–3 dni lżejszej pracy.

Masaż na zakwasy: kiedy i jaki

Najlepszy moment to 1–3 dzień po treningu, gdy ból jest największy. Ucisk powinien być umiarkowany. Bardzo mocny masaż obolałych mięśni zwykle bardziej je napina, niż rozluźnia. Różnice między masażem sportowym a relaksacyjnym i to, który wybrać po wysiłku, opisujemy w tekście masaż sportowy a relaksacyjny.

W studiu Viktoriia Body & Soul przy ul. Jagiellońskiej 9 w Szczecinie na obolałe nogi i plecy po treningu dobrze sprawdza się masaż całego ciała (60 min 200 zł, 90 min 300 zł) albo krótszy masaż pleców (od 90 zł za 30 minut). Powiedz przed sesją, co trenowałeś i co boli, a nacisk zostanie dopasowany. Studio działa codziennie od 10:00 do 19:00.

Kiedy to nie są zwykłe zakwasy

Od razu do lekarza lub na SOR idź, gdy po wysiłku:

  • mocz robi się ciemnobrązowy, w kolorze coli,
  • mięśnie są bardzo spuchnięte, twarde i bolą tak, że nie możesz nimi ruszać,
  • czujesz wyraźne osłabienie, nudności albo gorączkę.

To mogą być objawy rabdomiolizy, czyli rozpadu mięśni, który obciąża nerki. Zdarza się rzadko, najczęściej po bardzo intensywnym pierwszym treningu, w upale albo przy odwodnieniu. Do lekarza idź też, gdy ból pojawił się nagle w trakcie ćwiczenia (możliwe naderwanie mięśnia), jest punktowy albo nie słabnie po tygodniu.